ماده آلی ، ریشه ، بقایا
۱۴۰۰/۱۰/۱۶
written by : صدیقه رحیمی - کارشناس ارشد خاکشناسیدیدگاه کشاورزان: کشاورزان به خوبی از اهمیت ماده آلی بر بسیاری از عملکردهای مهم خاک مانند نفوذپذیری، کشت پذیری مناسب و چرخه ی عناصر تغذیه ای و... آگاه اند. آنها خاک های تیره رنگ با ضخامت لایه شخم ، ذخیره آب، تحمل به خشکسالی و کارپذیری بستر بذر مناسب را با فاکتورهای حاصلخیزی خاک مانند قابلیت دسترسی عناصر تغذیه ای مورد نیاز گیاه مرتبط می دانند. کشاورزان همچنین وجود ماده آلی که قسمت قابل مشاهده آن روی سطح خاک و اغلب شامل ریشه ها و بقایا در مراحل مختلف تجزیه است را به عنوان حیات خاک می دانند. در واقع وجود انواع مختلف بقایا از فصل قبلی نشان دهنده ی آن است که خاک زنده است. تجزیه بخشی از بقایا نشان دهنده ی آن است ماده آلی به خاک برگشته و موجب بهبودچرخه ی غذایی می شود؛ در حالی که قطعات بزرگتر مواد آلی در ساختمان سازی و کشت پذیری مناسب خاک اهمیت دارند.
تعاریف و بحث: رنگ خاک می تواند در چگونگی رفتار خاک برای استفاده مناسب از اراضی در نظر گرفته شود. به عنوان مثال رنگ های تیره تر از لایه ی شخم مرتبط با بقایای آلی بوده و نتیجه ی آن بهبود در کشت پذیری، ساختمان سازی، عناصر تغذیه ای قابل دسترس و ظرفیت نگهداری آب است. خاک های با رنگ روشن می توانند مشکلات زهکشی داشته باشند و استفاده از این خاک ها را محدود تر می کند.
رنگ برای توضیح ویژگی های مهم و برای فهمیدن رفتار خاک مانند پد، منافذ، گره ها، کست ها و بتونی شدن خاک و... استفاده می شود. رنگ خاک به واسطه ی chroma,hue , value و به وسیله چارت رنگ سیستم munsell تعیین می شود. رنگ خاک با رطوبت خاک مرتبط است بنابراین باید value در حالت مرطوب یا خشک گزارش شود.
درصد ماده آلی خاک مرتبط با مقدار تجزیه بقایای گیاهی و حیوانی است و باید درصد وزنی مواد خاک با قطر کمتر از ۲ میلیمترگزارش شود. ماده آلی از بقایای گیاهی به جا مانده از یک محصول و یا مواد آلی اضافه شده مانند کود حیوانی و یا کاه و کلش تجزیه شده در هر زمان تشکیل می شود.
زمانی که تجزیه فعال است ماده آلی خاک در تمام مراحل تجزیه از قسمت های گیاه تا فیبرهای گیاهی و هوموس پایدار وجود خواهد داشت.
موجودات خاکزی تجزیه بقایای گیاهی و بازچرخ آن را به شکل های مختلف انجام می دهند،که برای خاک مفید است. البته بیشتر مراحل تجزیه در خاک وظیفه ی میکروب ها است. برخی از جانداران بزرگتر به عنوان مصرف کننده ها، بقایای آلی را به قطعات کوچکتر شکسته و اجازه می دهند تا باکتری ها و قارچ ها با کارایی بالاتری ادامه کار تجزیه را انجام دهند. تجزیه فعال بقایای گیاهی شاخص خوبی برای جمعیت بیولوژیکی خاک است. وقتی که اثری از بقایای قابل مشاهده نباشد نشان دهنده ی آن است که بقایا کاملا به خاک بازگشته اند. در حالی که اگر بقایای زیادی در خاک به چشم بیاید نشان دهنده ی ناتوانی موجودات خاک دربرابر مواد غیر قابل تجزیه بوده است. قطعات بزرگ بقایا در مراحل مختلف تجزیه به بهبود کشت و کار و ساختمان سازی خاک کمک می کنند، در حالی که قطعات ریزتر به عنوان غذای میکروارگانیسم های خاک محسوب می شود.
مواد آلی برای کیفیت خاک با اهمیت هستند زیرا:
- باعث افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک می شوند و در واقع توانایی خاک برای نگهداشتن عناصر تغذیه ای ضروری گیاه بالا می رود.
- از تجزیه مواد آلی مواد چسبناکی تشکیل می شود که باعث چسبیده شدن ذرات خاک به یکدیگر و ایجاد خاکدانه ها و بهبودساختمان خاک شده و در نهایت کشت پذیری و نفوذ آب را به خاک راحتتر می سازد.
- منبع غذا برای جمعیت متنوع موجودات خاک که کار بازچرخ عناصر تغذیه ای را انجام می دهند و باعث تسهیل در حرکت آب و هوا به درون خاک می شوند، را فراهم می کند.
- منبع مهم نیتروژن و گوگرد و همچنین فسفر را برای گیاهان در خاک است.
بررسی و مدیریت: بقایای گیاهی موجود در سطح، خاک را از اثرات قطرات باران به عنوان یک عامل فرسایش دهنده ی حفظ می کند. توزیع بقایای گیاهی در سطح حرکت آب را به درون خاک تسهیل می نماید و این امر پتانسیل فرسایش آبی و رواناب را کاهش می دهد. مواد آلی از طریق تاثیر برخصوصیات خاک بر رشد گیاه موثر خواهند بود. مواد آلی باعث همآوری ذرات خاک شده و در نتیجه نفوذپذیری آب، ظرفیت آب قابل دسترس و کشت پذیری افزایش و جرم مخصوص ظاهری کاهش می یابد.
همچنین ماده آلی باعث افزایش ظرفیت جذب کاتیون ها می شود و از این طریق در به دام افتادن آفت کش ها اهمیت پیدا می کند. تجزیه ی بقایای گیاهی باعث آزادسازی نیتروژن، فسفر و گوگرد می شود.
ماده آلی را می توان با افزودن کمپوست کودهای حیوانی به خاک، کاهش عمق شخم ورزی، جمع کردن شاخ و برگ و کاه وکلش بر سطح خاک، افزایش پوشش گیاهی بر سطح زمین و رشد محصولاتی که سیستم ریشه ای زیادی داشته باشند (مانند گیاه ذرت) و بازگرداندن بقایای گیاهی به خاک افزایش داد.
leave your comment